از خاطر هر کسي که برود، زنان سربرنيتسايي آن روزها را فراموش نمي‌کنند: قتل عام تمام مردان و پسران بالاي 12 سال شهر؛ و اتفاقاتي که تا ماهها بارش را بر دل کشيدند و ننگش را بر دوش. شعار صربها اين بود: هر زن بوسنيايي بايد يک فرزند صرب به دنيا بياورد. چه کسي مي‌تواند فضاي سنگين آن چند ساعت را درک کند؟ چه گذشت بر مردان مسلمان سربرنيتسايي در ساعتهايي که مي‌دانستند دقايقي ديگر نيستند تا از اسارت و بي‌آبرويي زنانشان جلوگيري کنند؟ چه گذشت بر زناني که سلاخي شدن مردانشان را به چشم ديدند؟ و از کابوسهایشان، چیزی نماند که تعبیر نشود!

نيروهاي حافظ صلح سازمان ملل، سربرنيتسا را منطقه امن اعلام کرده بودند. مردان بوسنيايي را خلع سلاح کرده بودند و چهارصد نيروي هلندي قرار بود از آنها و خانواده‌هايشان دفاع کنند. روزهاي آخر تير 74 وقتي صربها آمدند، چند هلندي را به گروگان گرفتند. نيروهاي هلندي هم هشت هزار مرد بوسنيايي را تحويل صربها دادند تا چند گروگانشان را پس بگيرند. جنگنده‌هاي فرانسوي هم تا آسمان سربرنيتسا آمدند؛ اما برگشتند! خبر قتل عام مردان سربرنيتسا چند روز بعد در همه دنيا پيچيد.

زنان مسلماني که به اسارت رفتند، تا ماهها در اردوگاههاي صرب ماندند؛ تا ماههاي هفتم و هشتم بارداري که راه برگشتي نداشته باشند. با گذشت 16سال، هنوز نه زخمهاي روحي زنان سربرنيتسا التيام يافته، نه داغ کشته شدن مردانشان. حالا در سربرنيتسا خانواده‌هايي پيدا مي‌شود که بيست زن دارد و يک مرد ندارد!

اتفاقات سربرنيتسا فقط گوشه‌اي از جنگ سه‌ساله بوسني و هرزه‌گوين است؛ جنگي که جان حدود 70 هزار مسلمان را گرفت و حدود دو ميليون مسلمان را آواره کرد. آن روزها تصاوير صحنه‌هايي که از قساوت صربها در دنيا منتشر شد، خواب و خوراک را از خيلي‌ها گرفت. بهترينش، تصاوير سر بريدن کودکان جلوي چشم پدر و مادر بود.

جنگ که تمام شد، سه نفر از عاملان اصلي جنگ تحت تعقيب قرار گرفتند: اولي، اسلوبودان ميلوشويچ که شش سال بعد دستگير شد. او پنج سال هم در انتظار محاکمه ماند تا مرد. رادوان کاراجيچ _نفر دوم_ روزهاي آخر تير 87 _در سيزدهمين سالگرد نسل‌کشي سربرنيتسا_ با چهره‌اي متفاوت و با ريش انبوه بازداشت شد. کيفرخواست يک‌ميليون‌صفحه‌اي دادگاه لاهه عليه او پرحجم‌ترين کيفرخواست تاريخ خوانده شد؛ کيفرخواستي که گذشت چهار سال حتي براي خواندنش هم کافي نبوده! پنجم خرداد پارسال، با دستگيري راتکو ملاديچ حلقه بازداشت مهمترين عاملان جنگ بوسني تکميل شد؛ بازداشتهايي که هرگز رنگ بازخواست به خود نمي‌گيرد.

آيا بازخواست "ايچ"هاي صرب دست کساني را در نسل‌کشي مسلمانان بالکان رو خواهد کرد!؟