دوازدهم تير 1367، ساعت 10 و 23 دقيقه صبح، آبهاي ايران در خليج فارس. 29 روز پيش، همينجا قايقهاي ايراني هدف بالگردهاي ناو وينسس قرار گرفته‌اند. و حالا اين بار، ويليام راجرز فرمانده تگزاسي ناو دست به اشتباهي مي‌زند که دو سال بعد به‌خاطرش نشان لياقت مي‌گيرد؛ آنهم از دست رئيس‌جمهوري تگزاسي!

تگزاس محل تولد آدمهايي است که ديوانه نيستند؛ اما کارهايي مي‌کنند که از عاقلان برنمي‌آيد. در اين ميان، ويليام راجرز _فرمانده ناو وينسس آمريکا_ اتفاقا خودش روانشناسي خوانده بود.

راجرز بعدا درباره هدف قرار دادن هواپيماي ايرباس ايران گفت که آن را با هواپيماي نظامي اشتباه گرفته. ديگراني گفتند: آري اشتباه کرده بود؛ اما اشتباهش اين نبود که با پيشرفته‌ترين رادارها فرق هواپيماي اف14 را با هواپيماي پهن‌پيکر مسافربري نفهمد. اشتباهش اين بود که اولين و آخرين بار در همه عالم، هواپيماي مسافربري کشوري را در آسمان خودش هدف قرار داد؛ هواپيمايي که 65 نفر از 290 سرنشينش، 12 سال هم نداشتند.

رونالد ريگان رئيس‌جمهور وقت آمريکا اين کار را «اقدام دفاعي شايسته» ناميد. مقامات مختلف آمريکايي هم درباره علت وقوع رويداد، حرفهاي مختلفي زدند. گفتند هواپيما به‌سمت ناو در حال فرود بوده؛ گفتند هواپيما خارج از کريدور بين‌المللي پرواز مي‌کرده؛ گفتند به هشدارهاي راديويي پاسخ نداده؛ و گفتند هواپيمايي نظامي در پناه هواپيماي مسافربري در حال پرواز بوده. يکي از مقامات آمريکايي که اين حرفها را مي‌زد، آدميرال کراو رئيس وقت ستاد مشترک ارتش آمريکا بود. مقامات ايراني همان روزها پاسخ اين حرفها را دادند.

با اين حال بهترين منطق، گذشت زمان بود؛ تا رئيس وقت ستاد مشترک ارتش آمريکا در تلويزيون ظاهر شود و خودش حرفهاي آن روز خودش را رد کند. آدميرال کراو بعدها خودش در گفتگو با بي‌بي‌سي دو بار به‌صراحت گفت که هواپيماي ايرباس در آسمان ايران بوده.

پنج سال بعد از حمله به ايرباس، بسياري از نظاميان حاضر در ناو وينسس به عملکرد آن روز خودشان و منطق آن روز فرماندهانشان واکنش طبيعي نشان دادند. تلويزيون سي‌ان‌ان آمريکا گزارش داد شماري از اين نظاميان، از بيمارستانهاي رواني سر درآورده‌اند. يکي از اين نظاميان، خود ويليام راجرز بود؛ فرماندهي تگزاسي که اتفاقا روانشناسي خوانده بود و قرار بود بيماران رواني را مداوا کند!

با گذشت زمان، از داخل خود آمريکا روزنامه‌نگاراني هم پيدا شدند که نوشتند هيچيک از استدلالهاي آن روز مقامات آمريکايي درست نبوده. اين را روزنامه‌نگاراني گفتند که نام مقاله مشترکشان در نيوزويک را گذاشته بودند: «درياي دروغ». به‌گفته آنها، فرماندهان ناو وينسس خبر داشتند هواپيمايي که هدف قرار مي‌دهند، مسافربري است.

هفت سال بعد از حادثه، ايران و آمريکا بر سر پرداخت غرامت مصالحه کردند. 40 ميليون دلار بابت هواپيماي ايرباس، و 60 ميليون دلار بابت سرنشينانش. همه‌چيز با پرداخت غرامت تمام شد. و درياي دروغ آمريکايي‌ها همه‌چيز را بلعيد: هواپيماي ايرباس، 290 سرنشينش، و پرونده حقوقي ماجرا که خيلي بيش از 100 ميليون دلار مي‌ارزيد و براي هميشه بسته شد!

 

پي‌نوشت۱: يکي از بخشهاي برنامه گزارش هفتگي (که حالا ديگه من مي‌نويسمش)، بخشي است به‌نام "چند سال پيش، اين روزها". اين، مربوط به برنامه اين هفته است (جمعه پيش رو) و بنابراين هنوز پخش نشده. بزودي بخشهاي ديگه‌اي از اين برنامه رو هم معرفي خواهم کرد.

پي‌نوشت۲: هميشه از اينکه روز تولدم با چنين روز نحسي مصادف شده، ناراحت بودم؛ ولو چند سال بعد!